په افغانستان کې د تایید شوې ملاریا ایپيډيمیولوژي
کلیدي کلیمې: افغانستان ، اپيډيمیولوژي، پېټی، ساري ناروغۍ، سرویلانس، ملاریا
شریف احمد حبیب احمدزی
لنډیز
ملاریا په افغانستان کې د د عامې روغتیا د نننګونو څخه بلل کیږي او دافغانستان په ۱۲۳ ولسوالیو کې چې زیاتره یې په ختیځو، سویل ختځیو او سویلي ولایتونو کې پرتې دي لیدل کیږي (انډیمیک ده). دا څیړنه د ملاریا د تایيد شوو پېښو یوه اپیډیمیولوژیکي تشریحي څیړنه ده چې په افغانستان کې د ۲۰۲۴ کال د ډیسمبر څخه تر ۲۰۲۵ کال مۍ میاشتې پورې هغو معلوماتو باندې ترسره شویده چې د عامې روغتیا وزارت د سرویلانس لخوا راټول شوي وو. موږ وموندله چې ملاریا په افغانستان کې موسمي بڼه لري او دا چې په ختیځو ولایتونو کې په پرتلیز دول ډیرې نوې پېښې را مینځ ته کیږي، چې په نورستان کې په هرو لسو زرو کې ۴۲،۷ پيښې، په کونړ کې په هرو لسو زرو کې ۲۸،۲ پيښې، په لغمان کې په هرو لسو زرو کې ۱۶،۱ پيښې او ننګرهار کې په هرو لسو زرو کې ۱۳،۷ پيښې را مینځ ته کیږي چې دا په دې سیمه کې دوامداره خپرښت ښيي. مهمه خبره دا ده چې تر دې وخته د مړینې کومه پېښه نه ده ثبت شوې چې دا د وایواکس ملاریا ناروغۍ د پېښو په ډیروالي او د ناروغۍ په ښې درملنې باندې دلالت کوي. دا موندنې دا څرګندوي چې سیمو سره اړخ لګوونکي فعالیتونه دې په ځانګړي دول په ختیځو ولایتونو کې تطبیق شي، سرویلانس دې پیاوړی شي، او تر ګواښ لاندې وګړو ته دې لومړیتوب ورکړل شي. د ناروغۍ د پېښو لپاره د ټولنې په کچې اهتمامات برابرول، د ناروغۍ پیژندنې او تشخیص ته لاسرسی، او د ناروغۍ د ناقل مهارول د ملاریا د پيټي کمولو او همدا ډول د سیمې هیوادونو سره د ملاریا د له مینځه وړلو کاروان سره مو يو ځای کولی شي.
