فقر آهن؛ یک اپیدمی خاموش با پیامدهای جهانی
کلمات کلیدی: فقر آهن، کمخونی، اپیدمی خاموش، سلامت جهانی
محمد نصیر ناصری
خلاصه
فقر آهن شایعترین اختلال تغذیهای در سطح جهان است که تقریباً ۱.۲ میلیارد نفر را تحت تأثیر قرار داده است. این معضل، یک اپیدمی خاموش با پیامدهای عمیق چندبعدی برای سلامت و توسعه اقتصادی-اجتماعیست که بررسی جامع ابعاد گوناگون آن را ضروری میسازد.این مطالعه مروری با هدف تحلیل جامع ابعاد مختلف فقر آهن، از جمله پاتوفیزیولوژی، اپیدمیولوژی، عوامل خطر، تظاهرات بالینی، چالشهای تشخیصی و راهبردهای مدیریتی معاصر انجام شده است. جستجوی ادبیات در پایگاههای داده علمی از جمله PubMed و Google Scholar برای مقالات منتشرشده بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ انجام شد. تمرکز اصلی بر روی مرورهای نظاممند، فراتحلیلها و راهنماهای بالینی برای ترکیب شواهد موجود بود. یافتهها نشان میدهند که «فقر آهن بدون کمخونی» (IDWA) مرحله پنهان این اختلال است که اغلب نادیده گرفته میشود، علیرغم این که با عوارض قابل توجهی مانند اختلالات شناختی، کاهش بهرهوری، افت کیفیت زندگی و تضعیف عملکرد سیستم ایمنی همراه است. تشخیص این وضعیت به دلیل ماهیت غیراختصاصی علائم و محدودیتهای آزمایشهای متعارف، اغلب دشوار است. علاوه بر این، عوارض جانبی گوارشی مکملهای آهن خوراکی و دسترسی نابرابر به خدمات سلامت-درمانی، مدیریت بالینی را در بسیاری از مناطق جهان با مشکل مواجه میکند. مدیریت مؤثر مستلزم یک رویکرد یکپارچه و چندسطحیست. پاسخ موفق به این اپیدمی خاموش، منوط به اجرای غربالگری هدفمند در گروههای پرخطر، آموزش تغذیهای مبتنی بر شواهد، برنامههای غنیسازی مواد غذایی در سطح گسترده و بهکارگیری فرمولاسیونهای نوین و با تحملپذیری بهتر آهن است. چنین مداخلات یکپارچهای برای کاهش شیوع جهانی فقر آهن و بهبود شاخصهای سلامت و کیفیت زندگی افراد و جوامع، امری حیاتی محسوب میشود.
