دیپلوماسی صحی جهانی: درسهای از افغانستان و جنوب آسیا
کلمههای کلیدی: دیپلوماسی صحی جهانی، نظامهای صحی، سیاستهای صحی، سارک
صدرالدین فیضی
خلاصه
بهصورت تاریخی، اروپا دارای معاهدههای بوده است که امروزه در چارچوب قانونهای دیپلماسی صحی جهانی مورد بررسی قرار میگیرند. دیپلماسی صحی جهانی (Global Health Diplomacy - GHD) به یکی از مؤلفههای اساسی روابط بینالملل معاصر تبدیل شده است که صحت را با سیاست خارجی، امنیت و توسعه پیوند میدهد. همانگونه که در «اعلامیه اوسلو» (۲۰۰۷) و قطعنامههای بعدی سازمان ملل تصریح شده است، دیپلوماسی صحی جهانی بهطور مستقیم به نهادهای سکتوری در زمان بحرانهای اضطراری جهانی یاری میرساند. چنانکه شیوع بیماریهایی مانند سارس، ابولا و کووید-۱۹ نشان دادهاند، هیچ دولت بهتنهایی قادر به مقابله با تهدیدهای جهانی صحی نیست، ازاینرو دیپلوماسی به ابزاری حیاتی تبدیل شده است.دیپلوماسی صحی جهانی نقش مؤثر در کمک به افغانستان از منظر صحی ایفا کرده است، کشوری که در وضعیت شکننده قرار دارد و دههها تجربهی جنگ را پشت سر گذاشته است. جنگ تمامی زیربناهای اساسی را متاثر کرده و باعث افزایش میزان مرگومیر مادران و نوزادان و نیز کمبود شدید دسترسی به خدمات ضروری صحی گردیده است. از سال ۲۰۰۲، وزارت صحت عامه افغانستان با همکاری تمویلکنندگان خارجی، بهویژه اداره انکشافی بینالمللی ایالات متحده (USAID)، سازمان صحی جهان (WHO) و بانک جهانی، بسته خدمات صحی اساسی (BPHS) را تطبیق نموده است. هرچند این برنامه تا حد زیادی توانست ساختارهای صحی را بازسازی ومیزان مرگومیر را کاهش دهد؛ اما پایداری آن همچنان به دلیل بیثباتی سیاسی و وابستگی به کمکهای خارجی محدود است.جنوب آسیا که ۲۵ درصد نفوس جهان را در خود جای داده است، با چالشها و مشکلهای منطقهای گوناگونی از جمله نابرابریهای صحی، تغییرات اقلیمی و بیماریهای ساری و غیر ساری روبهروست. در میان کشورهای هند و پاکستان، مرزهای مشترک، مهاجرت و رقابتهای ژیوپولیتیک بر دیپلوماسی صحی تأثیر میگذارند. هرچند سازمانها انجمن همکاریهای منطقهای جنوب آسیا (سارک) و ابتکار خلیج بنگال برای همکاریهای چندسکتوری تخنیکی و اقتصادی (بایمستک) چارچوبها برای همکاری فراهم میکنند، توسعه در این حوزه به دلیل ضعف نهادها و بیثباتی سیاسی با کندی مواجه است. با این حال، ابتکاراتی نظیر برنامه «واکسن مایتری» (Vaccine Maitri)، کمپینهای مشترک مبارزه با فلج اطفال و شبکههای نظارت بر بیماریها نشان میدهد که دیپلوماسی صحی جهانی میتواند به تقویت ثبات و امنیت صحی کمک نماید.این تحقیق به بررسی سیر تحول و کاربرد دیپلماسی صحی جهانی در افغانستان و منطقه جنوب آسیا میپردازد و استدلال میکند که دیپلماسی صحی نهتنها یک ضرورت انسانی در محیطهای شکننده است؛ بلکه ابزاری راهبردی برای صلح و توانایی محسوب میشود.
