په هلمند کي د درملو او ناروغیو اړوند ولسي اصطلاحات او مفاهیم
كليدي کلیمې: ولسي اصطلاحات، ناروغي، درمل، ټولنیز کلتوري باورونه، روغتیايي چلند
نذیر احمد رښتینی
لنډيز
دا څيړنه په هلمند کي د ناروغیو او درملو په اړه د ولسي ژبي د اصطلاحاتو او فرهنګي مفاهیمو د ارزوني په موخه سوې ده. د ستونزي اساسي پوښتنه دا وه چي خلک ناروغۍ او درمل په ولسي ژبه څنګه تعریفوي او د درملو کارونه یې د ټولنیزو، فرهنګي او اقتصادي عواملو تر اغيز لاندي څنګه بڼه اخلي. څيړنه د کمي او کیفي ګډ او اخښلي میتود په بڼه ډیزاین سوې، چي د ټولنیز جوړښت او روغتیايي باورونو بیلګې تیوریک چوکاټونو څخه د تحلیل لپاره کار اخیستل سوی دئ. د ۳۹۰ ګډونوالو څخه معلومات راټول سوي دي چي ۷۶.۲٪ نارینه او ۲۳.۸٪ ښځي وې او د زدهکړو له مخي لوړي زدهکړي (۶۰.۷٪) او۲۰.۴٪ بېتعلیمه پکښي ګډون کړی وو او د اوسيدو له مخي د لښکرګاه (۵۰.۵٪) او نادعلي (۴۹.۵٪) استازیتوب کوي. کیفیتي تحلیل څرګندوي د ناروغیو پیژندنه یوازي د طبي اصطلاحاتو پر بنسټ نه کيږي، بلکي ولسي نومونه لکه "زکام"، "ټوخی" او "تبه" ډير کارول کيږي، د ناروغۍ شدت د چاپيریال، خوراک، حفظالصحې او د دوا د استعمال پر بنسټ ارزول کيږي او د درملني لپاره دودیزي، مذهبي او عصري لاري یوځای تعقیبيږي. کمیتي پایلي ښيي چي ۴۶.۱٪ ګډونوال د ډاکټر مشوره لومړنۍ سرچینه ګڼي، ۷۳.۸٪ بېنخسې درمل کاروي او ۵۴.۴٪ کله ناکله انټيبیوټیک استعمالوي. په پای کي څيړنه دې نتیجې ته رسيږي چي د ناروغیو او درملو پیژندنه او کارونه د ټولنیزو باورونو، فرهنګي دودونو، اقتصادي خنډونو او رواني درک تر اغيز لاندي دي. د روغتیايي برنامو په ډیزاین کي باید د محلي ژبي او کلتوري باورونو درناوی، د درملو د مسؤلانه کاروني روزنه او د اقتصادي خنډونو کمول په پام کي ونیول سي.