په کابل کې د ډاکټرانو تر مینځ د غیرمعیاري او جعلي درملو اړوند پوهه، انګېرنه او کړنې
کلیدي کلمې: جعلي درمل، د روغتیا پاملرونکي، مقطعي څېړنه، پوهه، انګېرنه، کړنې
مسيح الله عمر محمدي
لنډيز
غیر معیاري او جعلي درمل (SFMs) په نړیواله کچه په ځانګړي توګه په ټیټ او منځني عاید لرونکو هیوادونو کې د عامې روغتیا یوه جدي مسله ده. افغانستان چې پر وارداتي درملو ډیره تکیه لري او ناامنه سرحدونه لري د غیر معیاری او جعلي درملو راتګ شونتیا پکې ډیره ده. له همدې امله دا څېړنه چې موخه یې په روغتیايی کارکوونکو کې د غیرمعیاري او جعلي درملو په وړاندې پوهه رویکرد او عمل د SFMs په اړه په کابل، افغانستان کې ارزول دي. یوه تفصیلي مقطعي مطالعه د ۲۰۲۵ کال له جون څخه تر سپتمبر پورې په کابل، افغانستان کې د ۳۸۴ طبي ډاکټرانو ترمنځ ترسره شوه. معلومات د ګوګل فارمونو له لارې په الکترونیکي توګه راټول شول. د معلوماتو د راټولولو لپاره یوه جوړښت شوې پوښتنلیکه چې د نفوس، پوهه، رویکردونه او د SFMs په اړه عملونه پوښي، کارول شوې. د ټول ۳۸۴ ګډونوالو څخه، ۳۵۹ (۹۳.۵٪) په سمه توګه جعلي درمل پېژندلي، او ۳۶۶ (۹۵.۳٪) د کیفیت ټیټ درمل پېژندلي. شاوخوا ۳۳۵ (۸۷.۲٪) باوري وو چې د روغتیا متخصصین د SFMs پېژندلو مسؤلیت لري او ۳۶۶ (۹۵.۳٪) موافق وو چې د دې ډول درملو راپور ورکول قانوني مسؤلیت دی. اکثریت ۲۱۱ (۵۴.۹٪) انټي بیوتیکونه د SFMs په توګه ګڼل. په داسې حال کې چې ۲۸۳ (۷۳.۷٪) ګډونوالو باور درلود چې SFMs اکثره وخت د حقیقي درملو په څیر مؤثر ښکاري او ۲۶۶ (۶۹.۳٪) دا رد کړه چې دوی په ډیری درملتونونو کې شتون لري. سره له دې چې قوي پوهه شته، ۳۰۷ (۷۹.۹٪) ومنله چې دوی نه شي کولی SFMs له حقیقي محصولاتو څخه په باوري توګه جلا کړي، او یوازې ۱۳۶ (۳۵.۴٪) ګډونوالو اړوند روزنه ترلاسه کړې. د کابل په افغانستان کې طبي ډاکټرانو ښودلې چې د SFMs په اړه ښه پوهه او مسؤل رویکرد لري، مګر د پېژندلو او راپور ورکولو کې ضعیف عملونه لري. موندنې د روزنې پروګرامونو، د تنظيمي سیستمونو د ښه کولو، او د مسلکي همکارۍ د اړتیا جدي اړتیا ته اشاره کوي ترڅو د SFMs خپرېدل په کابل، افغانستان کې کم کړي.
