نقش فقه اسلامی در توسعهی فرهنگ استفادهی معقول ادویه
کلمههای کلیدی: ادویه، اخلاق طبابت، استفادهی معقول، حفظ نفس، دفع ضرر، فقه اسلامی، فقه حنفی
حمیدالله نایل
خلاصه
فقه اسلامی بهعنوان نظامی جامع و راهبردی، تمام بعدهای زندگی انسان از جمله حوزهی سلامت جسم و روان را در بر میگیرد. یکی از مهمترین مبحثها در تعامل فقه با طب، تبیین حدود و ضابطهی استفادهی معقول از داروهاست؛ زیرا مصرف بیرویه، ناآگاهانه یا غیرضروری دارو میتواند با مقصد کلی شریعت در حفظ نفس، دفع ضرر و تامین مصلحت انسان در تعارض قرار گیرد. این تحقیق با روش تحلیلی ـ توصیفی و بر اساس منبعهای کتابخانهای، به بررسی این مساله میپردازد که «فقه اسلامی، بهویژه فقه اهل سنت و جماعت، چه نقشی در توسعهی فرهنگ مصرف منطقی داروها دارد؟» با توجه به این سوال، فرضیهی تحقیق چنین مطرح مششود که، «فقه اسلامی با بهرهگیری از قاعدههای بنیادین همچون قاعدهی ضرورت، قاعدهی لا ضرر، قاعدهی رفع حرج و اصل حفظ حیات، چارچوبی منسجم برای تنظیم رفتار دارویی فرد مسلمان ارائه میکند». یافتههای تحقیق نشان میدهد که این چارچوب فقهی نه تنها با اصول علمی طب جدید تعارض ندارد؛ بلکه میتواند از افراطگرایی، خوددرمانی خطرناک و سوی مصرف دارو جلوگیری نماید. نتیجه آنکه تعامل صحیح میان فقه و طب، ظرفیت مهمی برای فرهنگسازی سلامتمحور در جامعههای اسلامی داشته و میتواند به ارتقای الگوی مصرف معقول داروها کمک شایانی نماید.
